Inleiding: Half Nederland natuurgebied?

De bekende bioloog Edward O. Wilson schreef recent een opmerkelijk pleidooi om de helft van de wereld tot natuurgebied te bestemmen: “Half-Earth: our Planet’s Fight for Life” (2016).

Ik kwam het boek tegen in de bibliotheek van een boeddhistisch klooster in Engeland, waar ik me elke winter terugtrek. Dit jaar was anders: ik voelde me cynisch worden over de omgang van de mens met de natuur. Die natuur leek me gedoemd door de onstilbare honger naar levensruimte van onze explosief groeiende wereldbevolking.

Het boek van de bijna 90-jarige Pullitzer prijswinnaar en emeritus hoogleraar kwam voor mij op een juist moment: hier was iemand dubbel zo oud als ik, met meer kennis – en hij was positief.

Natuurlijk, ook Wilson ziet de massale uitroeiing van soorten door het leeg eten, volbouwen, of vervuilen van hun leefgebieden. Maar voor Wilson is dit een universele oproep om dat leven te beschermen.

Meesters van de aarde

Wilson beschrijft hoe we in een nieuw geologisch tijdperk zijn beland: het Antropoceen. Dit ‘tijdperk van de mens’ -Antropos is Grieks voor mens – zou het Holoceen aflossen, dat 11.700 jaar geleden begon.

Stel je voor: 11.700 jaar geleden zat Engeland nog vast aan het Europese vasteland. De mammoet sjokte rond en grote delen van het continent waren bedekt met ijs. Maar het ijs smolt en de Noordzee liep vol. Er ontstonden immense wouden, waar wij al jagend en verzamelend in kleine stammen ons kostje bij elkaar sprokkelden.

Hoe anders is het plaatje nu! Anno 2019 zijn de meeste wouden in Europa verdwenen – door menselijk ingrijpen. Onze populatie is gegroeid van wereldwijd een paar miljoen naar meer dan 7 miljard nu. De ene technologische revolutie tuimelt over de andere en doet onze macht over het leven met duizelingwekkende snelheid toenemen.

We zijn meester geworden over de aarde en laten overal onze sporen na.

Maar we weten niet wie we zijn

Wat me in Wilsons boek trof, is de blindheid waarmee onze almacht gepaard gaat. We hebben de bijl gezet aan de levensboom waar we uit voortkomen en vernietigen de habitat die in ons in stand houdt.

Is dat het werk van de soort homo sapiens? ‘Sapiens’ betekent wijs, verstandig. Maar we zijn niet wijs, we zijn slim. We missen het overzicht van het grotere geheel waarvan we de baas zijn geworden. Onze superieure technologische vermogens worden nog altijd gestuurd door het kompas van de prehistorische jager-verzamelaar op zoek naar een kostje voor zich zelf en een paar stamgenoten.

Goed beschouwd is homo sapiens een eretitel, die we pas waard zijn als we het leven op aarde niet slechts beheersen, maar ook beheren en beschermen. Die omslag lijkt mij niet mogelijk zonder evolutie in hoe wij ons zelf verstaan: niet langer als los van de natuur, maar als onderdeel ervan.

Wilson: “We need a much deeper understanding of ourselves and the rest of life […]” .

De helft van de wereld

Het positieve van Wilson is dat hij in die mentale en morele evolutie gelooft. Er komen volgens hem steeds meer natuurbeschermers en inmiddels is zo’n 15% van het landoppervlakte en 3% van de zeeën natuurgebied. Om 80% van de andere soorten te behoeden voor extinctie is alleen méér nodig.

Voor dat méér is Wilsons grote plan de helft van het aardoppervlak bestemmen tot natuurgebied en een drastische verlaging van onze ‘ecologische voetafdruk’ – het beslag dat ons handelen legt op de grondstoffen en leefruimte op aarde.

Een groots visioen, geeft hij zelf toe, maar met grootse visioenen kun je mensen enthousiasmeren. En met alleen kleine plannen kunnen we de natuur niet redden.

Half Nederland

Mij heeft Wilson in ieder geval geïnspireerd. Wie de macht heeft over de aarde, heeft ook de verantwoordelijkheid er goed voor te zorgen. De helft van de wereld als natuurgebied lijkt me een uitstekende, liefdevolle uiting van die verantwoordelijkheid.

Omdat ik geloof in lokale of nationale oplossingen voor mondiale problemen, vertaal ik Wilsons visioen naar hier: Hoe kunnen we half Nederland als natuurgebied bestemmen?

Een goed brutale vraag – dat bevalt me. Een vraag ook die optilt uit het negativisme dat mij en andere natuurliefhebbers de laatste tijd plaagt. Een eventueel antwoord biedt een handelingsperspectief – een voortreffelijke uitweg uit een ecologische depressie.

Kortom, ik start een interviewreeks met mensen die me op weg kunnen helpen: hoe kunnen we half Nederland als natuurgebied bestemmen?

Ik begin mijn zoektocht via contacten op de Walk of Wisdom en van daaruit kijk ik verder. Op deze website kun je mijn zoektocht volgen.

Tips?

Damiaan Messing.